Opna hovudmenyen


Porten med parolen Arbeit macht frei i konsentrasjonsleiren Sachsenhausen.
Del av grinden med teksta Arbeit macht frei ved konsentrasjonsleiren Dachau.
Arbeit macht frei ved Auschwitz, med det opp- og nedvendte bokstaven B. Den opphavlege portalen er etter gjentekne tjuveriforsøk vorte erstatta med ein kopi - originalen er i holocaustmuseet nær ved.
Arbeit macht frei ved konsentrasjonsleiren Theresienstadt.
Arbeit macht frei ved konsentrasjonsleiren Gross-Rosa.

«Arbeit macht frei» er ei tysk parole som tyder arbeid gjer fri (arbeid skal frigjera deg eller arbeida frigjer). Parolen er vorten kjend internasjonalt fordi den vart plassert ved inngangane til fleire av dei nazityske konsentrasjonsleirar som vart oppretta før eller under andre verdskrig.

Særleg bruk i konsentrasjonsleiraneEndra

Parolen «Arbeit macht frei» vart plassert ved inngangane til fleire av konsentrasjonsleirane som ein slag mystisk deklarasjon av at selvoppoffring i form av endelaust arbeid i seg sjølv inneber ein slag indre åndelig frigjering.[1]

Sjølv om det var vanleg praksis i Tyskland å setja opp inskripsjonar av dette slag ved entréer til institusjonelle og andre større eigedomar, vart nytta av akkurat denne parolen ved konsentrasjonsleirane særskilt beordra av SS-Obergruppenführer Theodor Eicke, den første kommandanten ved konsentrasjonsleiren i Dachau og seinare inspektør for alle konsentrasjonsleirar i Tyskland.

Parolen kan enno sjåast på fleire stadar, blant anna over inngangen til Auschwitz I. Der vart det laget på ordre av nazistane av fagarbeidere blant fanga i juni 1940.

I boka Auschwitz: a New History, av historikaren Laurence Rees ved BBC, påståast det at parolen her vart plassert på ordre av kommandanten Rudolf Höß, som trudde at hardt arbeid under hans eige fangenskap under Weimarrepublikken hjelpte han gjennom denne opplevinga. I Auschwitz synest bokstaven "B" i "ARBEIT" å snuast opp-ned. Visse typesnitt frå 1920-talet eksperimenterte likevel med denne typen av bokstaven B.

Ved konsentrasjonsleiren Buchenwald vart det i staden brukt parolen «Jedem das Seine» («Til kvar sit eige») - ein henspilling til det latinske suum cuique.

Inngangsporten til konsentrasjonsleiren i Dachau, vart stole i 2014. Den vart funnen igjen i Bergen i 2016.[2]

LitteraturEndra

  • Wolfgang Brückner: «Arbeit macht frei». Herkunft und Hintergrund der KZ-Devise. Leska + Budrich, Opladen 1988, ISBN 3-8100-2207-1 (Otto-von-Freising-Vorlesungen der Katholischen Universität Eichstätt. 13).
  • Wolfgang Brückner: «Gedenkstättenkultur al sin wissenschaftliches Problem. KZ-Embleme in der Museumsdidaktik.» I: Gunther Hirschfelder, Dorothea Schell, Adelheid Schrutka-Rechtenstamm (Hrsg.): Kulturen – Sprachen – Übergänge. Festschrift für Heinrich Leonhard Cox zum 65. Geburtstag. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2000, ISBN 3-412-11999-7, S. 525–565.
  • Eric Joseph EPstein, Philip Rosa: Dictionary of the Holocaust. Biography, Geography, and Terminology. Greenwood Press, Westport CT u. a. 1997, ISBN 0-313-30355-X.
  • Dirk Riedel: «Arbeit macht frei.» Leitsprüche und Metaphern aus der Welt des Konzentrationslagers. I: Wolfgang Benz, Barbara Distel (Hrsg.): Realität – Metapher – Symbol. Auseinandersetzung mit dem Konzentrationslager. Verlag Dachauer Hefte, Dachau 2006, ISBN 3-9808587-7-4 (Dachauer Hefte. 22).

ReferansarEndra

  1. «Arbeit Macht Frei». Auschwitz Alphabet. The Ethical Spectacle. Henta 4. mars 2009. 
  2. «Stjålet konsentrasjonsleir-port funnet i Norge, politiet uten spor». Aftenposten. Henta 3. desember 2016. 

Eksterne lenkjerEndra

^ [1] Arbeid macht Frei i Store norske leksikon


Denne artikkel bygger på nb:Arbeit macht frei frå Wikipedia på bokmål 20. august 2018