Opna hovudmenyen
Haredyr


Skotsk fjellhare
Hann av skotsk fjellhare feller vinterdrakta (foto: Andrew C. Easton, Findhorn valley 2004)

Systematikk
Klasse: Mammalia
Orden: Lagomorpha
Familiar
  • Harefamilien (Leporidae)
  • Vitskapleg namn
    Lagomorpha
    Brandt, [[vitskap i 1855|1855]]

    Haredyr (lat. Lagomorpha) er ein pattedyrorden med to familiar, leporidae (harar og kaninar) og ochotonidae (pikaer eller pipeharar). Haredyra er truleg nærmast i slekt med gnagarar (Rodentia), og fram til tidleg på 1900-talet vart dei båe rekna til superfamilien Glires. Haredyra skil seg frå gnagarar ved ei rad særtrekk:

    1. Haredyr har fire fortenner i overkjeven, gnagarar har to.
    2. Skrotum ligg framføre penis på haredyr, gnagarar har skrotum attom penis.
    3. Haredyr har ikkje penisbein (os baculum)
    4. Haredyr fordøyer den celluloserike maten to gonger ved at maten først blir fordøydd og ekskrementert i form av cecotropar som så blir oppattetne og fordøydde éin gong til.

    TaksonomiEndra

    Pikaer el. pipeharar (Ochotonidae)Endra

    OchotonaEndra

    • Steppepika - Ochotona pusilla
    • Moupinpika - Ochotona thibetana
    • Thomaspika - Ochotona thomasi
    • Large-Eared Pika/Royle's Pika - Ochotona roylei
    • Gaoligongpika - Ochotona gaoligongensis
    • Mitchellpika - Ochotona mitchelli
    • Himalayapika - Ochotona himalayana
    • Lamapika - Ochotona lama
    • Turkestansk raudpika - Ochotona rutila
    • Kinesisk raudpika - Ochotona erythrotis
    • Kampika - Ochotona kamensis
    • Dauriapika - Ochotona daurica
    • Svartleppepika - Ochotona curzoniae (Sentral-Asia)
    • Kozlov's Pika - Ochotona koslowi
    • Ladakpika - Ochotona ladacensis
    • Ilipika - Ochotona iliensis
    • Afganpika - Ochotona rufescens
    • Alpepika el. altaipika - Ochotona alpina
    • Halsbandpika - Ochotona collaris (nordvestlege Canada og Alaska)
    • Amerikansk pika - Ochotona princeps (vestlege delar av USA, det sørvestlege Canada)
    • Northern Pika/Siberian Pika - Ochotona hyperborea
    • Mulipika - Ochotona muliensis
    • Nubrapika - Ochotona nubrica
    • Gansu Pika/Gray Pika - Ochotona cansus
    • Hoffmannpika - Ochotona hoffmanni

    ProlagusEndra

    • Sardiniapika - Prolagus sardus (utdøydd)

    Harar og kaninar (Leporidae)Endra

    HararEndra

    CaprolagusEndra

    • Bristly Rabbit/Hispid Hare - Caprolagus hispidus

    LepusEndra

    • Scrub Hare - Lepus saxatilis
    • Kapphare - Lepus capensis
    • Abyssinsk hare - Lepus habessinicus
    • Etiopisk høglandshare - Lepus starcki
    • Sørhare (felthare, europeisk hare) - Lepus europaeus
    • Burmahare - Lepus peguensis
    • Indiahare - Lepus nigricollis
    • Woolly Hare - Lepus oiostolus
    • Yunnanhare - Lepus comus
    • Hare[1] - Lepus timidus (fjellhare, den vanlege norske haren; er utbreidd i fjellområde og arktiske område frå Skandinavia til Sibir, og finst dessutan lokalt i Skottland, Irland, Wales, Alpane og Hokkaido)
      • Irsk hare - Lepus timidus hibernicus (har ikkje fullstendig kvit vinterdrakt)
      • Snøhare el. arktisk hare - Lepus timidus arcticus (av enkelte rekna som ein eigen art, Lepus arcticus)
    • Snøskohare - Lepus americanus
    • Alaskahare - Lepus othus
    • Chinese Hare - Lepus sinensis
    • Japanese Hare - Lepus brachyurus
    • Manchuriahare - Lepus mandschuricus
    • Yarkandhare - Lepus yarkandensis
    • Broom Hare - Lepus castrovieoi
    • Koreahare - Lepus coreanus
    • Korsikahare - Lepus corsicanus
    • Savannehare - Lepus crawshayi
    • Etiopiahare - Lepus fagani
    • Granadahare - Lepus granatensis
    • Hainanhare - Lepus hainanus
    • Tolaihare - Lepus tolai
    • Afrikansk Savannehare - Lepus victoriae
    • Malawi Hare - Lepus whytei
    EselhararEndra
    • Kvithala eselhare - Lepus townsendii
    • Svarthala eselhare - Lepus californicus
    • Svart eselhare - Lepus insularis
    • Kvitsida eselhare - Lepus callotis
    • Tehuantepec-eselhare - Lepus flavigularis
    • Antilopeeselhare el. vestleg antilopehare - Lepus alleni

    PronolagusEndra

    • Greater Red Rabbit - Pronolagus crassicaudatus
    • Jameson's Red Rabbit - Pronolagus randensis
    • Smith's Red Rabbit - Pronolagus rupestris

    KaninarEndra

    BrachylagusEndra

    • Pygmékanin - Brachylagus idahoensis

    BunolagusEndra

    • Buskmannkanin - Bunolagus monticularis

    NesolagusEndra

    • Stuttøyra sumatrakanin - Nesolagus netscheri

    Kanin (Oryctolagus sp.)Endra

    PentalagusEndra

    PoelagusEndra

    • Sentralafrikansk kanin - Poelagus marjorita

    RomerolagusEndra

    • Vulkankanin - Romerolagus diazi (Mexico)

    Duskhalekanin (Sylvilagus spp.)Endra

    • Forest Rabbit - Sylvilagus brasiliensis
    • Dice's Cottontail - Sylvilagus dicei
    • Brush Rabbit - Sylvilagus bachmani
    • San José Brush Rabbit - Sylvilagus mansuetus
    • Sumpkanin - Sylvilagus aquaticus (det søraustlege USA)
    • Marsh Rabbit - Sylvilagus palustris
    • Eastern Cottontail - Sylvilagus floridanus
    • New England Cottontail - Sylvilagus transitionalis
    • Mountain Cottontail - Sylvilagus nuttallii
    • Desert Cottontail - Sylvilagus audubonii
    • Omilteme Cottontail - Sylvilagus insonus
    • Mexican Cottontail - Sylvilagus cunicularis
    • Tres Marias Rabbit - Sylvilagus graysoni

    FotnotarEndra

    1. 1,0 1,1 Artsdatabanken: Artsnavnebasen Nynorske artsnamn blei forandra til «hare» og «kanin» september 2009

    LitteraturEndra

    • Ulfur Arnason ... [et.al]: «Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree», i PNAS, 102 (2002), s. 8151–8156. Nettutgåve
    • D. Graur, L. Duret & M. Gouy: «Phylogenetic position of the order Lagomorpha (rabbits, hares and allies)», i Nature, 379 (1996), s. 333–335. [1]
    • W. H. Li ... [et.al.]: «Molecular phylogeny of Rodentia, Lagomorpha, Primates, Artiodactyla, and Carnivora and molecular clocks», i PNAS, 87 (1990), v. 17, s. 6703–6707. nettutgåve