Jerpe

fugleart
Jerpe
Jerpe
Jerpe
Utbreiing og status
Status i Noreg: LC LivskraftigUtbreiinga av Jerpe
Utbreiinga av Jerpe
Systematikk
Rike: Dyr Animalia
Rekkje: Ryggstrengdyr Chordata
Underrekkje: Virveldyr Vertebrata
Klasse: Fuglar Aves
Orden: Hønsefuglar Galliformes
Familie: Fasanfamilien Phasianidae
Slekt: Tetrastes
Art: Jerpe T. bonasia
Vitskapleg namn
Tetrastes bonasia

Jerpe (Bonasa bonasia) er blant dei minste fuglane av skogshøns. Han er ein standfugl som held til i skogar i Europa.

KjenneteiknEndra

 
Teikning av jerper.

Kjønna er temmeleg jamstore. Vaksne fuglar veg 400 gram og har ei lengd på 35 cm. Fjørdrakta er grå- og brunspralga med eit karakteristisk svart band ytst på halefjøra. Vengene er ganske stutte, og det er derfor vanleg at dei lagar mykje støy når dei fer opp.

 
Jerpeegg

ForplantingEndra

Jerpa er utprega monogam. Pardanninga skjer allereie om hausten, og i mai månad legg hoa 7-12 egg i ei djup grop innmed ein stubbe eller tre. Rugetida er på 24–25 døgn. Hannen held seg innan same revir heile sommaren.

 
Jerpe i skogen.

ForvekslingsartEndra

Jerpa kan vanskeleg forvekslast med anna fugl. Ei orrhøna kan i hastig oppflukt minne om jerpe og omvendt, men forskjell i storleik og åtferd gjer at slik forveksling sjeldan skjer.

ÅtferdEndra

Jerpekulla vert oppsplitta allereie tidleg på hausten. Etter det opptrer dei helst parvis og held seg gjerne innanfor same området heile vinteren. Når jerpa lettar, flyr ho sjeldan langt, set seg helst inn i eit tre i nærleiken før ho flyttar seg vidare.

Utbreiing og habitatEndra

Som leveområde føretrekk jerpa fuktige stader med blandingsskog med mykje kjerr og gjerne også gran, dette finn ho i små bekkedrag og senkingar i terrenget. Jerpa er eit ynda jaktobjekt, både på grunn av det fine kjøttet og fordi ho er lett å ta.

Jerpa er vidt utbreidd med i alt 12 underartar frå nordvestlege Europa, tversover nordlege Eurasia til Okhotskhavet i aust, inkluderer òg øyane Sakhalin og Hokkaido.[1] Ho har fråvære frå Danmark og Island.[2] I Noreg er ho knytt til utbreiinga av granskog, og finst på Austlandet nordover gjennom Trøndelag til Nordland sør for Saltfjellet.[3]

FinlandsjerpeEndra

Arten har òg vore registrert i Øvre Pasvik, populasjonen der er av underarten Bonasa bonasia griseonota som er utbreidd i Nord-Sverige, Finland og inn i nordlege Russland. Denne underarten er lysare enn nominatforma og er kalla finlandsjerpe.[4]

KjelderEndra

ReferansarEndra

  1. Clements, J.F.; T. S. Schulenberg; M.J. Iliff; B.L. Sullivan; C. L. Wood (august 2011), The Clements checklist of birds of the world: Version 6.6 (Excel spreadsheet), Cornell Lab of Ornithology, henta 9. oktober 2011 
  2. Fonstad, Tore; Benny Génsbøl; Morten Günther; Jens Frimer Andersen; Bjarne Bertel (2008). Aschehougs fuglebok med CD-er. Oslo: Aschehoug. ISBN 978-82-03-23569-6. 
  3. Jon E. Swenson, 1994, Artsomtale: Bonasa bonasia – jerpe, S. 138 i: Gjershaug, J. O., Thingstad, P. G., Eldøy, S. & Byrkjeland, S. (red.): Norsk fugleatlas. Norsk Ornitologisk Forening, Klæbu, henta 2. november 2011
  4. finlandsjerpe (2011-11-02). I Store norske leksikon.

BakgrunnsstoffEndra

  Commons har multimedia som gjeld: Jerpe