Bantuspråket yao

Yao er eit bantuspråk tala i søraustlege Afrika. Det har rundt 1 million talarar i Malawi, ein halv million i Tanzania, rundt 450 000 i Mosambik og eit mindre tal i Zambia. Språket er nært i slekt med mwera.[2]

Yao
Klassifisering: Niger-kongospråk
 Atlantisk
  Volta-kongo-språk
   Benue-kongo-språk
    Bantoide språk
     Sørlege
      Eigentleg bantuspråk
       Yao
Bruk
Tala i: Flag of Malawi.svg Malawi
Flag of Mozambique.svg Mosambik
Flag of Tanzania.svg Tanzania
Flag of Zambia.svg Zambia
Yaotalande i alt: 1 942 000[1]
Språkkodar
ISO 639-3: yao

SkriftsystemEndra

Yao blir skrive med latinske bokstavar, med litt ulike system i dei tre hvoudlanda det blir tala i. I Tanzania er rettskrivinga basert på korleis ein skriv swahili og i Malawi på chinyanja. I Malawi bruker ein desse teikna:

Bokstav: A B Ch D E G I J/Dy K L Ly M N Ng' Ny O P S T U W Ŵ Y
Språklyd: a b d e~ɛ ɡ i k l ʎ m n ŋ ɲ ɔ~o p ʂ u w ʋ j

Få yaotalarar kan lesa og skriva språket sitt. Landa dei bur i har stor analfabetisme, og i tillegg har arabisk, engelsk, tysk og portugisisk vore litterære språk. Likevel har språket fått noko offisiell status og det er skrive fleire ordbøker og grammatikkar.

GrammatikkEndra

Yao er eit agglutinerande SVO-språk. Det har mange nominalklassar som blir viste gjennom prefiks.

Klasse Prefiks Klassekjenneteikn Brukt til
1 m-, mu-, mw- ju personar, singularis
2 ŵa-, a-, acha-, achi- ŵa personar, pluralis
3 m-, mu-, mw- u levande vesen, singularis
4 mi- ji levande vesen, pluralis
5 li-, ly- li diverse, singularis
6 ma- ga fleirtal av klasse 5
7 chi-, ch'- chi diverse, singularis
8 i-, y- i fleirtal av klasse 7
9 n-, ny-, mb-, (nw-) ji diverse, singularis
10 n-, ny-, mb-, (nw-) si fleirtal av klasse 9
11 lu- lu som 9, også singularis av klasse 10
12 tu- tu fleirtal av klasse 13
13 ka- ka diminutiv, singularis
14 u- u grupper og abstrakte omgrep, ingen fleirtalsform. Også for singularis av klasse 6
15a ku, kw- ku infinitiv
15b (ku-, kwa-) ku stad (til)
16 (pa-) pa stad (ved)
17 (mu-, mwa-) mu stad (i)

Mundu jumo tyder til dømes 'éin person'. Wandu wa wajinji tyder 'mange folk'.[3]

BakgrunnsstoffEndra

KjelderEndra

FotnotarEndra

  1. Ethnologue-tal frå 2001
  2. David Odden, Rufiji Ruvuma (N10, P10-20 i The Bantu languages, red. Derek Nurse, Gérard Philippson (Routledge, 2003)
  3. Edward Steere, Collections for a handbook of the Yao language (1871)