Opna hovudmenyen
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.

Søren Jensen Gyldendal (12. april 17428. februar 1802) var ein dansk bokhandlar og forleggjar. Han grunnla Gyldendalske Bokhandel (no Gyldendal) i 1770. Han var døypt Søren Jensen. Etternamnet Gyldendal kom først til 15 år seinare.

Søren Gyldendal
Søren Gyldendal.jpg
Fødd 12. april 1742
Død

8. februar 1802

Yrke forretningsdrivande
Søren Gyldendal på Commons

KarriereEndra

Søren Gyldendal vart fødd i Gjev ved Aars, der faren, Jens Mortensen med namn Gyldendal 1710-1771), var skulemeistar, modra heitte Maren Sørensdatter (1708 -1773). Gyldendal gjekk på Aalborg Latinskole, vart dimittert derfrå til Københavns Universitet i 1766 og tok året etter ex. phil.. Som student fekk han plass hjå Regensen, men kasta seg bråfort over praktisk verksemd.

Allereie i skulen synte han å ha tent litt ved å handla med bøker, som han fekk frå København etter at han vorte student starta han kommisjonar ved bokauksjonar, og i 1770 starta han meir og meir med kjøp og sal av bøker i fastare formar. Mulegeins overtok han på denne tida den Schiønningske bogforretning, og visst er det at den Kanneworfske bokhandel 1771 vart gjeve namnt Gyldendal, som i 1772 synest å ha vorte eit sjølvstendige forlag. Hans første utgjeving var ein fortegnelse over Trykkefrihedstidens litteratur, som kom ut i 3 bind i perioden 1770-73, der han sjølv bidrog med fleire av anmeldelserne.[1] Derudover skreiv han òg anmeldelser til Lærde efterretninger og redigerte mulegvis òg tidsskriftet i perioden 1778-82.[2]

Den 12. juni 1772 ekta han enka etter ein Maren Thomasdatter (død 1776), som bringa han noko formue. Og så utvikla hans forretning seg bråfort at han i 1776 kunne flytta inn i sitt eigen stad i Silkeveit, kor han så dreiv i 11 år, til han i 1787 etablerte han seg i Klareboderne, kor i Gyldendal forlag endå er.

I 1780 vorte han universitetsbokhandlar, og i 1780 vart han utnemnd til agent og gjorde kjapp karriere, medan han utvikla forlagsverksemda

Ved sida av eit betydeleg handelstalent hadde han interesse for dansk litteratur, og over tid samla han ei rekke namn på sitt forlag. Nicolai Edinger Balle og Christian Bastholm, J.S. Sneedorff og Andreas Schytte, Ove Høegh-Guldberg og Ove Malling, Peder Kofod Ancher, Tyge Rothe osb.

PrivatEndra

Etter sin første hustrus død var han to gongar gift, med to søstrer, døtrer av professor Jens Kraft i Sorø, 1. 1779 med Bolette Cathrine (1758 -1790) og 2. 1790 med Frederikke (fødd 1758, som var enke etter presten J.G. Halling.

I 1795 kjøpte Gyldendal landstaden Rolighed på Østerbro, og her budde han til han døyde.[3]

Han er gravlagd på Assistens Kirkjegård.

GengivelserEndra

Der vert laga eit litografi i 1858, stukke av A. Neumann i 1870, måla av Erik Pauelsen frå 1780 av Gyldendal, fleire xylografier, milom anna av H.P. Hansen, samt litografi av Christian Cato etter tegning av Kristian Kongstad frå 1920. Silhuett av C. Limprecht (Det Kongelege Biblioteket). Relieff på gravsteinen av Nicolai Dajon i 1815, attgjeve i xylografi av H.P. Hansen, 1870, etter teikning av Magnus Petersen samt medalje av Gunner Jensen frå 1920.

I 1958 vart Søren Gyldendal Fonden stifta til minne om forlæggeren.

KjelderEndra

Referansar
  1. Henrik Horstbøll, 2001, s. 13.
  2. C. Nyrop, s. 40-41.
  3. Historiske meddelelser om København, bind 4 (1915), s. 509.
Bibliografi
  • Godfred Hartmann, Søren Gyldendal og huset hans, Gyldendal, #1992. ISBN #87-#00-#12488-#5.
  • C. Nyrop, Den til danske Bokhandelen Hist. II.
  • Henrik Horstbøll, Trykkefrihedens bogtrykkere og skribentar #1770-#1773 s. #9-#25 i Grafiana – Årbog for Danmarks Grafiske Museet/Dansk Pressemuseum, #2001. ISBN #87-#90464-#16-#8.