Opna hovudmenyen
Kinesisk historie
Den kinesiske muren
Sanhuangwudi-perioden (mytologisk)
Xià-dynastiet
Shāng-dynastiet
Zhōu
Vår- og haustannaltida Austlege Zhōu
Dei stridande statane
Qín-dynastiet
Vestlege Hàn Hàn
Xīn
Republikken Kina (Táiwān)

Kinesisk historie er eit omfattande felt ettersom det veldige landet, som einaste sivilisasjonen i verda, har skriftlege kjelder utan avbrot frå dei siste 3500 åra. Kinesarane har tradisjon for å bruka dynastia herskarane deira høyrde til til å dela historia si inn i epokar. Dette har samanheng med at dynastiskifta ofte òg innebar endring i styreform, hovudstad og herskarklasse.

Sivilisasjonen i Kina oppstod ved Huangelva nordaust i landet og breidde seg deretter sørover. Den eldste skrifta me kjenner er frå Shang-dynastiet (1600-1000-talet f.Kr.). Det vart utvikla relativt effektiv administrasjon der embetsmennene (ideelt sett) skulle veljast etter eksamenskarakterar, ikkje arv (som i samtidige Europa). Den tidlege utviklinga av ein statsideologi basert på konfutsianismen (som blei «statsfilosofi» under Han-dynastiet på 100-talet f.Kr.), og utviklinga av eit allment utbreidd skriftsystem (standardisert på 220-talet f.Kr) styrkte òg kinesisk sivilisasjon. Under Qing (1644–1912) nådde keisardømet om lag det geografiske området som omfattar den moderne Folkerepublikken Kina.

Politisk veksla Kina mellom å vere eit sameint storrike og å vere oppsplitta i mindre statar. Landa vart regelmessig angripne og to gonger erobra av andre folkeslag enn han-kinesarar. Samspel med den asiatiske omverda og ei rekkje bølgjer av inn- og utvandring har bidrege til å forma kinesiske folk og kulturar gjennom tidene.

Den kinesiske antikkenEndra

Xia-dynastiet (2070 fvt.-1600 fvt.)Endra

For meir om dette emnet, sjå Xia-dynastiet.

Shang (1600 fvt.-1046 fvt.)Endra

For meir om dette emnet, sjå Shang.

Zhou-dynastiet (1046 fvt.–256 fvt.)Endra

For meir om dette emnet, sjå Zhou-dynastiet.

Vår- og haustannaltida (722 fvt.–476 fvt.)Endra

For meir om dette emnet, sjå Vår- og haustannaltida.

Krigarrika-tida (476 fvt.–221 fvt.)Endra

For meir om dette emnet, sjå Krigarrika-tida.

Qin-dynastiet (221 fvt.–207 fvt.)Endra

For meir om dette emnet, sjå Qin-dynastiet.

Han-dynastiet (202 fvt.–220)Endra

For meir om dette emnet, sjå Han-dynastiet.

Dei tre kongedøma (220–280)Endra

For meir om dette emnet, sjå Dei tre kongedøma i Kina.

Jin-dynastiet (266–420)Endra

For meir om dette emnet, sjå Jin-dynastiet (266-420).

Sekstenkongerika var ein periode frå 304 til 439.

Nord- og Sør-dynastia (420–589)Endra

For meir om dette emnet, sjå Nord- og Sør-dynastia.

Sui-dynastiet (581–618)Endra

For meir om dette emnet, sjå Sui-dynastiet.

Tang-dynastiet (618–907)Endra

For meir om dette emnet, sjå Tang-dynastiet.

Fem dynasti og ti kongerike-tida (907-960)Endra

For meir om dette emnet, sjå Fem dynasti og ti kongerike-tida.

Dynastia Liao, Song, Vestleg Xia, og Jin, 960–1276Endra

Song-dynastiet vart skipa i 960 av keisaren Taizu. Hovudstaden låg i Kaifeng (også kjend som Bianjing).

Khitanarane sitt Liao-dynasti (907-1125) herska over Mandsjuria, Mongolia og delar av nordlege Kina. Det Vestlege Xia-dynastiet (1032-1227) vart skipa i dei noverande (nordvestlege) provinsane Gansu, Shaanxi, og Ningxia, av Tangut-stammar.

Jin-dynastiet (eigentleg det yngre Jin-dynastiet) vart skipa i 1115, innanfor Liao-riket som følgje av jursjenarane sitt opprør mot makta.

Liao- mista makta til Jin-dynastiet i 1125. Dynastiet det vestlege Liao vart skipa av nokre flyktningar (i Sentralasia) frå hoffet til Liao.

Mongolriket erobra det vestlege Xia i 1227, og Jin-dynastiet i 1234.

I den mongolsk-kontrollerte delen av Kina-regionen, skipa Kublai Khan ein hovudstad nord for Luan-elva (1256).[1] Etter Möngke sin død hadde ikkje Mongolriket ein hovudstad.

Yuan-dynastiet (1271–1368)Endra

For meir om dette emnet, sjå Yuan-dynastiet.

Det sørlege Song-dynastiet vart erobra av mongolarane i 1279.

Ming-dynastiet (1368–1644)Endra

For meir om dette emnet, sjå Ming.

Etter Mandsju- eller Qing-perioden (1644–1912)Endra

For meir om dette emnet, sjå Qing.

Frå 1800-talet til ut på 1900-talet var landet for svakt til å slå attende europeisk kolonialisme og japansk invasjon. Samstundes var det interne konfliktar i landet.

Kommunistsigeren i den kinesiske borgarkrigen etablerte Folkerepublikken Kina på fastlandet, medan Republikken Kina si regjering heldt fram med å kontrollera Taiwan og nokre mindre øyar i Austkinahavet.

I 1989 skjedde Demonstrasjonane på Den himmelske freds plass.

KjelderEndra

BakgrunnsstoffEndra

  Commons har multimedia som gjeld: Kinesisk historie
  Denne historieartikkelen som har med Kina å gjere er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.
  1. Twitchett 1994, p. 418.