Sunnmøre

Sunnmøre er eit distrikt som utgjer den sørlege delen av Møre og Romsdal fylke. Distriktet ligg mellom Nordfjord i sør, Romsdal i nord og Ottadalen i søraust. Sunnmøre utgjorde tidlegare eit eige fogderi, Sunnmærafylki frå mellomalderen. I dag utgjer det to domssokn, Søre Sunnmøre og Sunnmøre, og tre prosti, Søre, Austre og Nordre Sunnmøre. På Sunnmøre ligg kommunane Ålesund, Vanylven, Sande, Herøy, Ulstein, Hareid, Volda, Ørsta, Ørskog, Norddal, Stranda, Stordal, Sykkylven, Skodje, Sula, Giske og Haram; til saman 5 232 km2 med 141 604 innbyggjarar (1/10-2014).

Kart over Møre og Romsdal fylke, med Sunnmøre markert i raudt.

Landskapet på Sunnmøre er sterkt oppskore med fleire store og små øyar langs kysten. Dei største øyane er Hareidlandet og Gurskøya. Det er også fleire lange og tronge fjordar i området; særleg kjend er Geirangerfjorden som er 15 kilometer lang. I indre strøk, mellom fjordane og dalane innanfor, ligg høge, sterkt kuperte fjellområde. Den høgste fjelltoppen på Sunnmøre er Pyttegga på 1999 moh.

Den største byen på Sunnmøre er Ålesund. I tillegg har området to andre byar: Ulsteinvik og Fosnavåg. Viktige større tettstader er Ørsta, Volda, Sykkylven, Hareid, Nordstrand (Valderøy), Stranda og Brattvåg.

Sunnmørsdialekten høyrer saman med nordfjordmål og sunnfjordmål til dei nordlege e-måla under dei vestlandske målføra — ei gruppe der romsdalsdialekten ofte også er rekna med. Folk frå Sunnmøre blir kalla for sunnmøringar.

NamnEndra

Sunnmøre[1] er den regionen ein i middelalderen kalla Sunnmǿrafylki. Ordet «møre»[2] kjem av den norrøne dativsforma «á Mǿri» av mǿrr som tyder «land», truleg òg i samanheng med norrønt marr som tyder «hav». Tydinga blir då: «landet ved havet» eller «myrlandet». Sunnmøre må dermed tyde «den sørlege luten av landet ved havet».

Administrative inndelingarEndra

Regionråd:

  • Sunnmøre regionråd: Alle kommunene på Sunnmøre. I tillegg kjem Sandøy og Vestnes i Romsdal.

Prosti i den norske kyrkja, alle under Møre bispedømme:

Kommunar på SunnmøreEndra

Nr. Namn Adm.senter Folkemengd Flatevidd km² Målform
1507   Ålesund Ålesund 000000000066670.000000000066 670 632 Nynorsk
1511   Vanylven Fiskåbygd 000000000003083.00000000003 083 385 Nynorsk
1514   Sande Larsnes 000000000002445.00000000002 445 93 Nynorsk
1515   Herøy Fosnavåg 000000000008858.00000000008 858 120 Nynorsk
1516   Ulstein Ulsteinvik 000000000008575.00000000008 575 97 Nynorsk
1517   Hareid Hareid 000000000005140.00000000005 140 82 Nynorsk
1520   Ørsta Ørsta 000000000010830.000000000010 830 805 Nynorsk
1525   Stranda Stranda 000000000004482.00000000004 482 866 Nynorsk
1528   Sykkylven Sykkylven 000000000007596.00000000007 596 338 Nynorsk
1531   Sula Langevåg 000000000009409.00000000009 409 59 Nynorsk
1532   Giske Valderøya 000000000008506.00000000008 506 40 Nynorsk
1577   Volda Volda 000000000010781.000000000010 781 699 Nynorsk
1578   Fjord Sylte 000000000002502.00000000002 502 1144 Nynorsk

ReferansarEndra

  1. Sunnmøre Store norske leksikon
  2. Møre og Romsdal Store norske leksikon

LitteraturEndra

BakgrunnsstoffEndra