Akershus fylke

fylke i Noreg
(Omdirigert frå Akershus)
«Akershus» omdirigerer hit. For festningsanlegget i Oslo, sjå Akershus festning.

Akershus fylke er eit fylke i Noreg. Det grensar til Innlandet i nord-vest, Buskerud i vest, Oslo i sør-vest og Østfold i sør-aust. I aust grensar fylket til Värmlands län i Sverige. I perioden frå 2020 til 2023 var Akershus ein del av Viken fylke. Akershus blei eit eige fylke igjen den 1. januar 2024.

Akershus fylke
fylke
Fylkesvåpen
Land  Noreg
Del av Austlandet
Adm.senter Oslo
Areal 5 894 km²
 - land 5 463 km²
 - vatn 431 km²
Folketal 716 020  (1. januar 2024)
Folketettleik 131 / km²
Målform nøytral
Statsforvaltar Valgerd S. Haugland
Fylkesordførar Thomas Sjøvold (H)
Fylkesnummer 32
Kart
Akershus fylke
60° N 11° E
Wikimedia Commons: Akershus
Nettstad: afk.no

Akershus var samansett av to fråskilde delar som var skilde frå kvarandre av fylket Oslo og av Indre Oslofjord. Mellom dei to fylka Oslo og Buskerud danna dei to kommunane Asker og Bærum til saman ein eksklave i vest, «Vestregionen», som vanlegvis blir omtala med fellesnemninga Asker og Bærum. Aust og sør for Oslo ligg regionane Romerike og Follo.

Akershus og Oslo endre

Akershus som fylke er nært knytt til Oslo. Administrasjonen til Akershus ligg i Oslo. Fylkeskommunen held til i «Galleriet», same bygg som hovudbusstasjonen i Oslo. Gamle Aker herad var ein del av Akershus fylke og omfatta fram til 1. januar 1948 store delar av det noverande Oslo. Aker herad omfatta sokna Ullern, Vestre Aker, Østre Aker og Nordstrand. Vestre Aker strekte seg heilt inn i sentrum av byen, til Studenterlunden. Etter kvart kunne store delar av Akershus reknast inn i eit Stor-Oslo.

Historie endre

Akershus len blei oppretta på 1500-talet og femna attåt det som er Akershus i dag også det som i dag er Hedmark, Oppland, Buskerud og Oslo. I 1662 blei Akershus amt oppretta, og i 1685 blei Buskeruds amt skilt ut som eige amt. I 1768 blei Hedmark og Oppland skilt ut til Oplandenes amt, og daverande Christiania blei skilt ut frå Akershus i 1842. 1. januar 1919 fall nemninga amt bort og blei erstatta med nemninga fylke.

Namn og symbol endre

Namnet på Akershus fylke kjem opphavleg frå Akershus festning. Ordet «Akershus» er samansett av det norrøne ordet akr som tyder åker, og hús i tydinga borg eller kastell.

Våpenet til Akershus fylke synar ein trappegavl i sølv på blå bakgrunn, der trappegavlen er basert på konturen av Akershus festning. Det er teikna av Finn Fagerli og blei fastsett under kongeleg resolusjon 11. desember 1987.[1]

Kommunar endre

Nr. Kart Namn Adm.senter Folketal Flatemål
km²
Målform Distrikt
3024     Bærum Sandvika 000000000000192.3200000000192,32 bokmål Vestområdet i Akershus
3025     Asker Asker 000000000000376.6200000000376,62 bokmål Vestområdet i Akershus
3030     Lillestrøm Lillestrøm 000000000000456.6100000000456,61 bokmål Nedre Romerike
3020     Nordre Follo Ski 000000000000203.0000000000203,00 bokmål Follo
3033     Ullensaker Jessheim 000000000000252.4600000000252,46 bokmål Øvre Romerike
3023     Nesodden Nesoddtangen 000000000000061.480000000061,48 bokmål Follo
3022     Frogn Drøbak 000000000000085.660000000085,66 bokmål Follo
3019     Vestby Vestby 000000000000133.9300000000133,93 bokmål Follo
3021     Ås Ås 000000000000103.1200000000103,12 nøytral Follo
3028     Enebakk Kirkebygda 000000000000232.5800000000232,58 bokmål Follo
3029     Lørenskog Solheim 000000000000070.530000000070,53 nøytral Nedre Romerike
3027     Rælingen Fjerdingby 000000000000071.680000000071,68 nøytral Nedre Romerike
3026     Aurskog-Høland Bjørkelangen 000000000001144.80000000001 144,80 bokmål Nedre Romerike
3034     Nes Årnes 000000000000637.3600000000637,36 bokmål Øvre Romerike
3032     Gjerdrum Ask 000000000000083.190000000083,19 bokmål Øvre Romerike
3031     Nittedal Rotnes 000000000000186.2200000000186,22 bokmål Nedre Romerike
3054     Lunner Roa 000000000000291.8900000000291,89 bokmål Hadeland
3053     Jevnaker Jevnaker 000000000000225.7400000000225,74 bokmål Hadeland
3036     Nannestad Teigebyen 000000000000340.9800000000340,98 bokmål Øvre Romerike
3035     Eidsvoll Eidsvoll 000000000000456.6100000000456,61 bokmål Øvre Romerike
3037     Hurdal Torget 000000000000284.9500000000284,95 bokmål Øvre Romerike
Totalt     Akershus Oslo 000000000728803.0000000000728 803 000000000005891.73000000005 891,73 nøytral Østlandet

Tettstader endre

Det er fire byar i fylket, Drøbak, Lillestrøm, Ski og Sandvika. Både Lillestrøm og Sandvika høyrer med til tettstaden Oslo.

Klima endre

Akershus har eit kontinentalklima, men Mjøsa og Oslofjorden dempar og forseinkar vinterkulda i nærliggande område. Middeltemperaturen for januar varierer frå kring -4 °C nær Oslofjorden til kring -8 °C dei skjerma nordlege områda. Juli er den varmaste månaden med ein middeltemperatur på 15–17 °C, høgast i låglandet kring Oslofjorden, som er den høgaste middeltemperaturen i heile landet.

Dei lågtliggande områda får under 700 mm nedbør i året, medan dei høgaste åsane kan få opp mot 1200 mm. Mars er den tørraste månaden med 30–40 mm, medan august gjerne er den våtaste månaden med over 100 mm fleire stader.

Mjøsa, Vorma og Oslofjorden er av dei mange fuktkjeldene i fylket som gjer at det blir relativt mykje tåke. Mest tåke er det om hausten og tidleg på vinteren og årsmiddelet i låglandet er 3–6 %.

Kjelder endre

Referansar

Bakgrunnsstoff endre

  Commons har multimedium som gjeld: Akershus fylke