Kamerun

Republic of Cameroon
République du Cameroun

(norsk: Kamerun, kamerunsk)

Det kamerunske flagget Det kamerunske riksvåpenet
Flagg Riksvåpen
Nasjonalsong «Chant de Ralliement»
Motto Fransk: Paix, Travail, Patrie, Engelsk: Peace, Work, Fatherland
(Fred, Arbeid, Fedreland)
Geografisk plassering av Kamerun
Offisielle språk Engelsk og fransk
Hovudstad Yaoundé
Styresett
Republikk
Paul Biya
Philémon Yang
Flatevidd
 – Totalt
 – Andel vatn
 
475 440 km² (53.)
1,3 %
Folketal
 – Estimert (2017)
 – Tettleik
 
24 994 885 (52.)
52,6 /km² (126.)
Sjølvstende

  - Dato
Frå Frankrike og Storbritannia
1. januar 1960
Nasjonaldag 20. mai (Republikkens dag)
BNP
 – Totalt (2015)
 – Per innbyggjar
 
72 110 mill. USD (94.)
3 400 USD (155.)
Valuta CFA-franc (XAF)
Tidssone UTC +1
Telefonkode +237
Toppnivådomene .cm


Kamerun er ein stat i Sentral-Afrika, som har kyst mot Biafrabukta i Guineabukta og grensar til Nigeria i vest og nordvest, Tsjad i nord og aust, Den sentralafrikanske republikken i aust og Kongo-Brazzaville, Gabon og Ekvatorial-Guinea i sør.[1]

Landet har kring 27 millionar innbyggjarar (est. 2021) som høyrer til rundt 200 ulike folkegrupper. Dei fleste talar bantuspråk.[1]

Kamerun blei oppretta som sjølvstendig stat i 1961. Det var tysk koloni frå 1884 til 1919, og var deretter under delt fransk og britisk kontroll.[1]

NamnEndra

Namnet «Kamerun» stammar frå eit eksonym gjeve til Wourielva av portugisarar, som kalla henne Rio dos Camarões eller 'rekeelva'. Elva hadde då store mengder av rekearten Lepidophthalmus turneranus.[2][3] Det portugisiske namnet på landet er framleis Camarões. Nemninga blei utvida til å omfatta fjellandskapet rundt elva, og i 1884 tok dei tyske kolonimaktene i bruk «Kamerun» som namn for heile protektoratet sitt her.[4]

GeografiEndra

 
Krater ved Kamerun-fjellet (Mont Cameroun).
 
Vulkanske steinsøyler ved Rhumsiki i Extrême Nord Province.

Kamerun ligg tett på ekvator, noko som gjev høge og jamne temperaturar. Ved kysten finst det regnskog. Nordaust i landet er det gold savanne, lenger sør i det sentrale Kamerun ligg det høgland med mange fjell. Den sørlege delen er hovudsakleg slettelandskap.

Frå det høgaste fjellet i landet, det vulkanske Kamerunfjellet (Mont Cameroun) på (4 095 meter ved kysten, strekker det seg ei uregelmessig kjede av fjell, høgdedrag og platå nesten heilt til Tsjadsjøen i den nordlege enden av landet. Denne regionen har eit mildt klima, særleg på den vestlege høgsletta, sjølv om det fell mykje nedbør. Jordsmonnet her er blant det rikaste i Kamerun, særleg rundt det vulkanske Kamerun-fjellet. Vulkanske utbrot her har danna kratersjøar. 21. august 1986 førte eit utslepp av karbondioksid frå ein av desse sjøane, Nyossjøen, til at mellom 1 700 og 2 000 menneske omkom.

Cameroon har fire ulike dreneringsområde.[4] I sør er hovudelvene Ntem, Nyong, Sanaga og Wouri. Desse renn sørvest- eller vestover ut i Guineabukta. Dja og Kadéï renn søraustover og ut i Kongoelva. I Nord-Kamerun renn Bénouéelva nord og vest til ho renn ut i Nigerelva. Logone renn nordover og ut i Tsjadsjøen, som Kamerun delar med tre naboland.[5]

KlimaEndra

Kamerun ligg i eit grenseområde mellom fleire afrikanske vêrregime. Det er få stader i verda som kan få så mykje nedbør som kystdeltaet i Kamerun, der sørvestleg vind vert pressa opp av fjella (orografisk heving) i Kamerun og nabolanda. Douala sin årlege nedbørsnormal er på 4027 mm, og det mest kjem då frå mars til november. Lenger aust regnar det litt mindre, og nedbøren her minkar eit par veker i juli mellom dei to passeringane av den intertropiske konvergenssona (ITCZ). Yaoundé har ein årleg nedbørsnormal på 1555 mm. Det meste av regnet kjem i korte, men intense, periodar, og vert avløyst av ein frisk austleg vind og klår himmel.

Den smale stripa i Nord-Kamerun strekkjer seg inn i Sahelområdet. Her har ein meir spreidd nedbør i tida juni til september, og elles på året tørt og svært varmt vêr. Nettene her er ganske behagelege i desember og januar, då temperaturen går ned mot 15 °C før han sprett opp att i rundt 32 °C om ettermiddagen. Frost har ein stort sett berre på fjelltoppane som strekkjer over 3000 m over havet.

FolkesetnadEndra

SpråkEndra

Kamerun har om lag 280 ulike språk,[6] som høyrer til språkfamiliane nigerkongo-språk, afroasiatiske språk og nilosahariske språk. Offisiell status har berre dei tidlegare kolonispråka fransk og engelsk. I dei tre nordlegaste regionane er fulfulde viktigaste lingua franca, i resten av landet det engelskbaserte pidginspråket wescos.

ByarEndra

For meir om dette emnet, sjå Byar i Kamerun.
 
Motiv frå den kamerunske hovudstaden, Yaoundé.

Over halvparten av innbyggjarane i Kamerun bur i byar. Folketettleiken er høgast langs delar av kysten, dei vestlege høglanda, Nord-Kamerun og skogen i sør, og lågast i søraust.[4]

Dette er dei største byane i landet, etter innbyggjartal:

  1. Douala - 1 310 400
  2. Yaoundé - 1 187 100
  3. Garoua - 411 100
  4. Kousséri - 333 300
  5. Bamenda - 327 000
  6. Maroua - 299 600
  7. Ngaoundéré - 185 700
  8. Bafoussam - 180 200
  9. Bertoua - 152 800
  10. Loum - 137 100

RegionarEndra

 
Politisk kart over Kamerun

Kamerun er delt inn i 10 regionar, som vist i tabellen under. Kvar region er delt inn i fleire departement.[1]

 
Regionane i Kamerun med tal.
Kamerunske provinsar med hovudstader og viktigaste offisielle språk
Region
(fransk namn)
Region
(engelsk namn)
Hovudstad Folketal (1987) Flatevidd
i km²
Folketettleik
per km²
Viktigaste
offisielle
språk[7]
Departement
1 Adamaoua Adamawa Ngaoundéré 495 185 63 691 8 fransk 5
2 Centre Centre Yaoundé 1 651 600 68 926 24 fransk 10
3 Est East Bertoua 517 198 109 011 5 fransk 4
4 Extrême-Nord Far North Maroua 1 855 695 34 246 54 fransk 6
5 Littoral Littoral Douala 1 352 833 20 239 67 fransk 4
6 Nord North Garoua 832 165 65 576 13 fransk 4
7 Nord-Ouest Northwest Bamenda 1 237 348 17 812 69 engelsk 7
8 Ouest West Bafoussam 1 339 791 13 872 97 fransk 8
9 Sud South  Ebolowa 373 798 47 110 8 fransk 4
10 Sud-Ouest Southwest  Buéa 838 042 24 571 34 engelsk 6


KjelderEndra

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Hagen, Morten (19. september 2022). «Kamerun». Store norske leksikon (på norsk). 
  2. Cameroon (adj.) nation in West Africa, its name is taken from the Anglicized form of the former name of the River Wouri, which was called by the Portuguese Rio dos Camarões "river of prawns" (16c.) for the abundance of these they found in its broad estuary. camarões is from Latin cammarus "a crawfish, prawn."
  3. «Camarões: o que os crustáceos têm a ver com o país? ("Cameroon: what do the crustaceans have to do with the country?")». Veja. Henta 21. november 2020. 
  4. 4,0 4,1 4,2 «Cameroon | Culture, History, & People | Britannica», www.britannica.com (på engelsk), henta 4. januar 2023 
  5. «Country Files: Cameroon». UN Food and Agriculture Organization. Arkivert frå originalen 11. juni 2013. Henta 3. mars 2013. 
  6. Jf. artikkelen Cameroon på Ethnologue.
  7. arkivkopi, arkivert frå originalen 2011-06-08, henta 15. oktober 2009 

BakgrunnsstoffEndra

  Commons har multimedium som gjeld: Kamerun
  Denne geografiartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.